WPS ve PQR Nedir? Kaynak Prosedürü Nitelendirmesi Neden Gereklidir?
- Blog
- WPS ve PQR Nedir? Kaynak Prosedürü Nitelendirmesi Neden Gereklidir?
WPS ve PQR Nedir? Kaynak Prosedürü Nitelendirmesi Neden Gereklidir?
İçindekiler
- WPS Nedir?
- PQR Nedir?
- WPS ile PQR Arasındaki Fark
- Kaynakçı Nitelendirmesi ile Farkı
- Hangi Standartlar Kullanılır?
- Temel ve İlave Değişkenler
- Orbital Kaynakta WPS
- Belgeler Projede Nasıl Yönetilir?
- Sahada Sık Karşılaşılan Sorunlar
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
Endüstriyel projelerde kaynak kalitesi, yalnızca kaynakçının ustalığına bırakılamayacak kadar önemlidir. Basınçlı sistemlerde, hijyenik tesisatta ve kritik proses ekipmanlarında her kaynağın önceden tanımlanmış ve doğrulanmış bir yönteme göre yapılması beklenir. Bu yöntemin belgeleri WPS ve PQR olarak adlandırılır. Bu yazıda bu iki belgenin ne olduğunu, nasıl hazırlandığını ve projelerde neden istendiğini ele alıyoruz.
WPS Nedir?
WPS (Welding Procedure Specification), Türkçede kaynak prosedürü şartnamesi olarak adlandırılır. Bir kaynağın nasıl yapılacağını tarif eden yazılı talimattır. Kaynak yöntemi, ana malzeme, ilave metal, koruyucu gaz, birleştirme detayı, kaynak pozisyonu, akım ve voltaj aralıkları, ilerleme hızı, ön tavlama ve pasolar arası sıcaklık gibi değişkenler bu belgede tanımlanır.
WPS, sahadaki kaynakçıya ve kaynak operatörüne yol gösteren belgedir. Amacı, aynı tip birleştirmenin farklı kişiler tarafından ve farklı zamanlarda yapılsa bile aynı kalitede sonuç vermesini sağlamaktır.
PQR Nedir?
PQR (Procedure Qualification Record), prosedür nitelendirme kaydıdır. Bir WPS'in gerçekten istenen mekanik ve metalurjik özellikleri sağlayan kaynaklar ürettiğini kanıtlayan test kaydıdır. Bunun için tanımlı koşullarda bir deneme kaynağı yapılır, kullanılan tüm gerçek parametreler kaydedilir ve kaynak; çekme, eğme veya uygulanabilir diğer testlerle değerlendirilir. Testler başarılıysa PQR, ilgili WPS'in dayanağı olur.
Kısacası WPS "nasıl yapılacağını" söyler, PQR ise "bu şekilde yapıldığında sonucun uygun olduğunu" kanıtlar.
WPS ile PQR Arasındaki Fark
- Amaç: WPS bir talimattır; PQR bir test kaydıdır.
- İçerik: WPS değişkenler için aralıklar verir; PQR deneme kaynağında kullanılan gerçek değerleri içerir.
- Kullanıcı: WPS sahada kaynakçı tarafından kullanılır; PQR daha çok kalite ve denetim tarafında referans alınır.
- İlişki: Bir PQR birden fazla WPS'i destekleyebilir; bir WPS ise bir veya daha fazla PQR'a dayanabilir.
Kaynakçı Nitelendirmesi ile Farkı
WPS ve PQR, kaynak yönteminin uygunluğunu gösterir. Kaynağı yapan kişinin bu yöntemi doğru uygulayabildiği ise ayrı bir süreçle kanıtlanır: kaynakçı veya kaynak operatörü nitelendirmesi. Kaynakçı, tanımlı bir WPS'e göre test kaynağı yapar ve bu kaynak muayene edilir. Başarılı olan kaynakçıya belirli kapsamda geçerli bir sertifika verilir. SS Proje'nin TÜV sertifikalı kaynakçıları, bu yaklaşımın sahadaki karşılığıdır.
Hangi Standartlar Kullanılır?
WPS ve PQR hazırlığında kullanılan standartlar, projenin tabi olduğu kurallara göre değişir. Avrupa merkezli projelerde genellikle EN ISO 15614 serisi prosedür nitelendirmesi için, EN ISO 9606 ise kaynakçı nitelendirmesi için referans alınır. ASME kurallarına göre yürütülen projelerde ASME Section IX kullanılır. Hijyenik tesisat projelerinde bunlara ek olarak ASME BPE'nin kaynak ve muayene gereklilikleri de devreye girer. Hangi standardın esas alınacağı proje başında netleştirilmelidir.
Temel ve İlave Değişkenler
Standartlar, kaynak değişkenlerini önem derecesine göre sınıflandırır. Bazı değişkenlerde yapılacak bir değişiklik, yeni bir prosedür nitelendirmesi gerektirir. Örneğin ana malzeme grubunun, kaynak yönteminin veya koruyucu gaz türünün değişmesi bu kapsamda olabilir. Bazı değişkenler ise WPS'te tanımlı aralık içinde kaldığı sürece yeniden nitelendirme gerektirmez. Bu ayrımın doğru yapılması, gereksiz test maliyetlerinin önüne geçerken kaliteden de ödün verilmemesini sağlar.
Orbital Kaynakta WPS
Otomatik orbital TIG kaynakta WPS'in karşılığı, kaynak makinesine yüklenen programla doğrudan ilişkilidir. Boru çapı, et kalınlığı ve malzemeye göre hazırlanan programlar; akım seviyeleri, darbeli akım ayarları, dönüş hızı ve gaz akışı gibi değerleri içerir. Programın WPS ile uyumlu olması ve her kaynak için makine kayıtlarının saklanması, izlenebilirliği güçlendirir.
Belgeler Projede Nasıl Yönetilir?
İyi yönetilen bir projede kaynak belgeleri montaj başlamadan önce hazırlanır ve müşteri onayına sunulur. Montaj sırasında her kaynak, kaynak haritasında hangi WPS'e göre ve hangi kaynakçı tarafından yapıldığı bilgisiyle kaydedilir. Proje sonunda WPS, PQR, kaynakçı sertifikaları, kaynak haritası ve muayene raporları teslim dosyasında bir araya getirilir. Bu dosya, tesisin kalifikasyonunda ve ileride yapılacak denetimlerde temel kaynak olur.
Sahada Sık Karşılaşılan Sorunlar
Kaynak dokümantasyonunda en sık görülen sorun, sahada kullanılan parametrelerin WPS'te tanımlanan aralıkların dışına çıkmasıdır. Örneğin farklı bir koruyucu gaz karışımı kullanılması, belirtilenden farklı bir ilave tel çapı seçilmesi veya kaynak pozisyonunun değişmesi bu türden sapmalardır. Bu durum kaynağın kalitesiz olduğu anlamına gelmeyebilir; ancak belgelenmiş prosedürün dışına çıkıldığı için kalite sistemi açısından uygunsuzluk oluşturur.
Bir diğer yaygın sorun, kaynakçı sertifikalarının kapsamının iş ile uyuşmamasıdır. Kaynakçının sertifikası belirli bir malzeme grubu, kalınlık aralığı ve pozisyon için geçerlidir. Bu kapsam dışında yapılan kaynaklar, kaynak kaliteli olsa bile belgesel açıdan desteklenemez. Montaj başlamadan önce kaynakçı listesinin iş kapsamıyla karşılaştırılması, bu sorunların önüne geçer.
Sık Sorulan Sorular
Her proje için yeni PQR hazırlamak gerekir mi?
Gerekmez. Daha önce nitelendirilmiş bir prosedür, kapsamı yeni projenin malzeme, kalınlık ve diğer değişkenlerini karşıladığı sürece tekrar kullanılabilir. Kapsam dışına çıkılan durumlarda ise yeni bir nitelendirme gerekir. Bu nedenle firmaların nitelendirilmiş prosedürlerini bir liste halinde tutması ve her yeni projede bu listeyi proje gereklilikleriyle karşılaştırması iyi bir uygulamadır.
Kaynakçı sertifikası süresiz midir?
Değildir. Kaynakçı nitelendirmeleri, ilgili standartta tanımlanan sürelerde yenilenmeli veya kaynakçının düzenli olarak ilgili kapsamda kaynak yaptığı belgelenmelidir.
WPS olmadan kaynak yapılabilir mi?
Kritik olmayan bazı işlerde yapılabilir; ancak basınçlı sistemler, hijyenik tesisat ve müşteri şartnamesinin kaynak prosedürü istediği tüm projelerde WPS zorunlu kabul edilmelidir.
WPS ve PQR, kaynak kalitesinin tesadüfe bırakılmadığını gösteren temel belgelerdir. Kaynakçı nitelendirmesi, düzenli muayene ve eksiksiz kaynak haritası ile birlikte kullanıldığında hem sahada tutarlı kalite hem de denetimlerde güçlü bir dokümantasyon sağlar. Projenizin kaynak dokümantasyonunu birlikte planlamak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

