FAT ve SAT Nedir? Fabrika ve Saha Kabul Testleri Nasıl Planlanır?
- Blog
- FAT ve SAT Nedir? Fabrika ve Saha Kabul Testleri Nasıl Planlanır?
FAT ve SAT Nedir? Fabrika ve Saha Kabul Testleri Nasıl Planlanır?
İçindekiler
- FAT Nedir?
- SAT Nedir?
- FAT ile SAT Arasındaki Fark
- FAT'te Neler Kontrol Edilir?
- SAT'ta Neler Kontrol Edilir?
- Test Protokollerinin Hazırlanması
- Açık Maddelerin Yönetimi
- Kalifikasyon ile İlişkisi
- Sık Yapılan Hatalar
- FAT ve SAT İçin Pratik Bir Hazırlık Listesi
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
Endüstriyel bir projede ekipmanın sahaya gelmesi, işin bittiği anlamına gelmez. Ekipmanın şartnameye uygun üretildiği, beklenen şekilde çalıştığı ve sahada doğru kurulduğu da gösterilmelidir. Bu doğrulama genellikle iki aşamada yapılır: FAT (Fabrika Kabul Testi) ve SAT (Saha Kabul Testi). Bu yazıda bu iki testin ne olduğunu, aralarındaki farkı ve nasıl planlanması gerektiğini ele alıyoruz.
FAT Nedir?
FAT, ekipmanın üreticinin tesisinde, sevkiyattan önce müşteri veya müşteri temsilcisinin katılımıyla test edilmesidir. Amaç, ekipmanın şartnameye uygun üretildiğini ve temel fonksiyonlarını yerine getirdiğini sahaya gönderilmeden önce göstermektir. FAT'te tespit edilen bir eksiklik, üretim tesisinde çok daha hızlı ve düşük maliyetle giderilebilir.
SAT Nedir?
SAT, ekipmanın müşteri sahasında kurulduktan sonra, gerçek bağlantıları ve yardımcı sistemleriyle birlikte test edilmesidir. FAT'te test edilemeyen konular, örneğin sahadaki boru hatlarıyla entegrasyon, gerçek utility koşulları, diğer sistemlerle iletişim ve saha kurulumunun doğruluğu SAT'ta doğrulanır.
FAT ile SAT Arasındaki Fark
- Yer: FAT üreticinin tesisinde, SAT müşteri sahasında yapılır.
- Zaman: FAT sevkiyattan önce, SAT kurulumdan sonra yapılır.
- Kapsam: FAT ekipmanın kendisine odaklanır; SAT ekipmanın sahadaki sistemle birlikte çalışmasını doğrular.
- Koşullar: FAT'te bazı utility ve bağlantılar simüle edilir; SAT'ta gerçek koşullar kullanılır.
İki test birbirinin alternatifi değildir. İyi planlanmış bir FAT, SAT'ın süresini kısaltır; SAT ise FAT'te doğrulanamayan konuları tamamlar.
FAT'te Neler Kontrol Edilir?
- Dokümantasyon kontrolü: çizimler, malzeme sertifikaları, kaynak kayıtları, kalibrasyon belgeleri
- Boyutsal ve görsel kontrol: nozul konumları, yüzey kalitesi, etiketleme
- Basınç ve sızdırmazlık testleri
- Mekanik fonksiyon testleri: karıştırıcı dönüşü, vana hareketleri, pompa çalışması
- Elektrik ve otomasyon testleri: sinyal kontrolleri, alarmlar, kilitlemeler, operatör ekranları
- Yüzey pürüzlülüğü ve gerektiğinde boroskop ile iç yüzey muayenesi
SAT'ta Neler Kontrol Edilir?
- Nakliye sonrası hasar kontrolü ve kurulumun çizimlere uygunluğu
- Sahadaki boru, elektrik ve utility bağlantılarının doğrulanması
- Gerçek su, buhar, basınçlı hava ve elektrik koşullarında fonksiyon testleri
- Diğer ekipmanlar ve merkezi kontrol sistemiyle iletişim testleri
- CIP ve SIP gibi temizlik ve sterilizasyon döngülerinin çalıştırılması
- FAT'ten açık kalan maddelerin kapatılması
Test Protokollerinin Hazırlanması
FAT ve SAT'ın başarısı, önceden hazırlanmış ve müşteri tarafından onaylanmış test protokollerine bağlıdır. Protokolde her testin amacı, yöntemi, kabul kriteri, gerekli ekipman ve sonuç kayıt alanları yer alır. Test sırasında protokolden sapma olursa bu sapma kayıt altına alınır ve nasıl ele alınacağı tanımlanır. Onaylı protokol olmadan yapılan testler, sonradan tartışmaya açık hale gelebilir.
Protokoller hazırlanırken proje şartnamesindeki her gerekliliğin hangi test adımıyla doğrulanacağının eşleştirilmesi iyi bir yöntemdir. Bu izlenebilirlik tablosu, hiçbir gerekliliğin test dışında kalmadığını gösterir ve müşteri denetimlerinde güçlü bir dayanak oluşturur.
Açık Maddelerin Yönetimi
Hemen her FAT ve SAT'ta bazı eksiklikler veya düzeltilmesi gereken noktalar ortaya çıkar. Bu maddeler bir açık madde listesinde toplanır, her birine sorumlu ve hedef tarih atanır. Maddelerin kritikliği de belirlenir: bazıları sevkiyat veya devreye alma öncesinde mutlaka kapatılmalı, bazıları ise sonraki bir aşamada kapatılabilir. Listenin düzenli takip edilmesi, küçük eksiklerin projenin sonuna kadar sürüklenmesini önler.
Kalifikasyon ile İlişkisi
İlaç ve biyoteknoloji projelerinde FAT ve SAT, kalifikasyon sürecinin ön adımlarıdır. İyi belgelenmiş FAT ve SAT sonuçları, kurulum kalifikasyonu (IQ) ve operasyonel kalifikasyon (OQ) aşamalarında tekrar edilmeden referans olarak kullanılabilir. Bu yaklaşım, aynı testlerin defalarca yapılmasını önler ve proje takvimini kısaltır. Bunun için FAT ve SAT protokollerinin kalifikasyon ekibinin beklentilerine uygun hazırlanması gerekir.
Sık Yapılan Hatalar
FAT'in yalnızca görsel bir kontrol olarak görülmesi, test protokolünün son anda hazırlanması, testlere karar verme yetkisi olmayan kişilerin katılması ve açık maddelerin kayıt altına alınmaması en sık görülen hatalardır. Bu hataların sonucu, sahada ortaya çıkan ve fabrikada çok daha kolay çözülebilecek sorunlar olur. Test ekibinde hem teknik hem de kalite tarafından yetkili kişilerin bulunması, kararların test sırasında verilebilmesini sağlar.
FAT ve SAT İçin Pratik Bir Hazırlık Listesi
Testlerden verim almak için hazırlığın test gününden çok önce başlaması gerekir. Test tarihinden önce protokolün onaylanmış olması, ekipmanın test için gerçekten hazır olduğunun üretici tarafından teyit edilmesi, gerekli ölçüm cihazlarının kalibrasyonlarının geçerli olması ve dokümantasyonun eksiksiz hazırlanmış olması temel şartlardır. Test ekibinin kimlerden oluşacağı, kimin hangi kararı vermeye yetkili olduğu ve test süresince hangi kaynakların kullanılacağı da önceden netleştirilmelidir.
Test sonrasında ise raporun kısa sürede tamamlanması, imzaların alınması ve açık madde listesinin ilgili ekiplerle paylaşılması gerekir. Test günü alınan kararların yazılı hale getirilmemesi, sonraki aşamalarda farklı yorumlara yol açabilir. Bu nedenle test raporu, sadece sonuçları değil, alınan kararları ve kabul edilen sapmaları da içermelidir.
Sık Sorulan Sorular
Her ekipman için FAT gerekir mi?
Gerekmez. FAT genellikle karmaşık, kritik veya otomasyonlu ekipmanlar için yapılır. Basit ekipmanlarda doküman kontrolü ve sahada yapılacak kontroller yeterli olabilir. Karar, risk ve maliyet değerlendirmesiyle verilmelidir.
FAT uzaktan yapılabilir mi?
Bazı testler video bağlantısı ve dijital kayıtlarla uzaktan izlenebilir. Ancak fiziksel kontrol gerektiren konular için yerinde katılım genellikle tercih edilir.
SAT'ı kim yönetir?
SAT genellikle ekipman tedarikçisi veya montaj firması tarafından yürütülür, müşteri ise tanık olarak katılır ve sonuçları onaylar. Rol dağılımı sözleşmede önceden tanımlanmalıdır.
FAT ve SAT, ekipmanın ve sistemin beklendiği gibi çalıştığını gösteren iki tamamlayıcı doğrulama adımıdır. Önceden onaylanmış protokoller, net kabul kriterleri ve iyi yönetilen açık madde listeleriyle birlikte uygulandığında hem kaliteyi hem de proje takvimini güvence altına alır. Anahtar teslim projelerimizde test süreçlerini nasıl yönettiğimizi öğrenmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

